Ramón Chao Rego (1935-2018)

Moncho Paz.- Na tarde deste domingo deixounos en Barcelona o noso prezado Ramón Chao. Para min foi moito máis que un referente, foi un amigo e un confidente, do cal aprendín grandes leccións de saber estar, na profesión xornalística e tamén na vida.

Irmán do teólogo Xosé Chao Rego (1932-2015), Ramón naceu en Vilalba (Lugo) en 1935 e criouse tocando o piano na fonda que rexentaban os seus pais, onde adoitaban hospedarse figuras como Álvaro Cunqueiro ou Xosé María Díaz Castro. Recibiu unha bolsa do Concello de Vilalba e outra da Deputación de Lugo, coas que se trasladou a Madrid para estudar piano, harmonía e bacharelato.

En 1955 foi finalista do Premio Nacional de Virtuosismo e desde Madrid foise a París, con outra bolsa do Goberno español de dous anos, que completou cunha estadía similar a cargo do Goberno francés. Perfeccionou o piano con Lazare Lévy e Magda Tagliaferro, e Composición con Nadia Boulanger. Na capital francesa fíxose xornalista, entrando a traballar en Radio France “porque falaba galego”, segundo confesaba hai anos nunha entrevista, “pois buscaban un locutor que soubese música e portugués”.

En 1968 foi nomeado xefe do servizo cultural en español e portugués, e en 1980, redactor xefe de todas as emisións, culturais e informativas, en ambos idiomas. Desde París sempre mantivo o contacto con Galicia, facendo unha permanente reivindicación da nosa cultura e da nosa lingua, como quedou patente no conxunto da súa obra. En París, Ramón Chao dirixiu emisións radiofónicas en lingua galega, que serían prohibidas polo ditador Franco, e foi correspondente da revista Triunfo.

Na Europa de posguerra houbo pouca xente cos accesos directos que tivo Ramón á intelligentsia de América Latina e tamén do exilio español. Pablo Neruda, Juan Carlos Onetti, Miguel Ángel Asturias, Nicolás Guillén, Alejo Carpentier, García Márquez, Cortázar -e moitos outros autores- foron para Chao a lección aprendida de cada día.

Ramón Chao foi colaborador habitual durante décadas na prensa e na televisión francesa e foi nomeado Cabaleiro das Artes e as Letras polo Goberno de Francia en 1991. Destacou como crítico Literario en Le Monde e polas súas colaboracións en Le Monde Diplomatique, publicación mensual dirixida polo xornalista Ignacio Ramonet. Contou no seu haber con máis de vinte libros, entre novelas e biografías. Nos seus derradeiros anos, promoveu a iniciativa cultural Amigos de Prisciliano.

Chao foi o creador e impulsor do premio Juan Rulfo, un galardón outorgado por Radio France Internationale desde 1982 e coorganizado polo Instituto Cervantes de París, Casa de América Latina, Instituto de México en París, Colexio de España, Le Monde Diplomatique (edición española), Unión Latina e FondaChao.

En 2015 recibiu unha homenaxe popular en Vilalba, o seu pobo natal, cunha escultura conmemorativa –un piano de pedra denominado Prisciliano- que quedará para sempre formando parte da paisaxe no Hectómetro Literario do Paseo dos Soños. Ramón Chao deixounos unha novela póstuma, un texto autobiográfico baixo o suxestivo título O Fillo Pródigo, de próxima publicación. Casado con Felisa Ortega, que o acompañou ata o final, tamén foi coñecido internacionalmente por ser o pai de Manu e Antoine Chao, fundadores da banda de punk-rock Mano Negra. Hoxe quedámonos orfos do noso pai intelectual, perdemos ao noso amigo, con maiúsculas. Nunca te esqueceremos, sempre estarás connosco no Camiño de Prisciliano.

21/05/2018

Un novo horizonte para a lingua galega

Moncho Paz.- O vindeiro mes de xullo cúmprense trinta e cinco anos da entrada en vigor da lei de normalización lingüística de Galicia. Tivemos, pois, tempo dabondo para avanzar bastante máis do que o fixemos ata agora no uso progresivo do galego nos distintos eidos, en sintonía co espírito da norma e o esforzo construtivo de recuperación da nosa personalidade colectiva.

Pertenzo á primeira xeración que recibiu con ledicia a chegada da lingua galega ao ensino, un feito que nos fixo tomar conciencia de que a súa aprendizaxe é un dereito e un deber para calquera cidadán, e así debería entenderse tamén por parte dos poderes públicos. Con esta idea, cómpre definir políticas dinámicas que fomenten o seu uso nos diferentes sectores (educación, xustiza, sanidade, economía...), de tal xeito que estea máis presente nas actividades mercantís, publicitarias, culturais, asociativas, deportivas e outras.

Moitas persoas da miña xeración adoptamos un forte compromiso coa lingua; pero trinta e cinco anos despois decatámonos de que aínda estamos moi lonxe da meta. Hai que aprobar materias pendentes, entre elas a actitude dos medios de comunicación co idioma, pois o castelán segue a ser a lingua predominante para ver a televisión, escoitar a radio ou ler a prensa. Non se trata só de publicar portadas en galego coincidindo con datas sinaladas, coma o Día de Galicia ou as Letras Galegas. Iso é un folclorismo. Así o reclama a Asociación de Medios en Galego, que lamenta a discriminación da Xunta de Galicia sobre os medios escritos na nosa lingua con respecto aos que o fan en castelán. E teñen razón.

Na actualidade o castelán é a idioma maioritario en Galicia, segundo os datos recollidos nos informes publicados recentemente pola Real Academia Galega e o Consello da Cultura. Chama a atención o feito de que nos últimos anos disminuíse o número de galegofalantes nas grandes vilas e cidades, sobre todo nas novas xeracións. Isto débese, en boa medida, ás modificacións lexislativas postas en marcha polo Goberno de Núñez Feijóo, en especial o decreto do plurilingüismo, que entrou en colisión co natural desenvolvemento da lei de normalización lingüística e o fomento do uso progresivo do galego, rachando co consenso político acadado no seu día por todos os partidos con representación no Parlamento de Galicia.

Trinta e cinco anos despois, leo as noticias na prensa e, en liñas xerais, soamente vexo declaracións de intencións cheas de palabras baleiras de contido. Non hai un plantexamento serio e rigoroso. O dano feito con aquel decreto foi recoñecido indirectamente hai poucos días polo conselleiro de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria, Román Rodríguez, cando avanzou a próxima presentación dun “plan para potenciar o uso do galego entre a mocidade”. Estamos a tempo de salvar ao noso idioma? A responsabilidade de esixirllo á Xunta é de todos, chegou o intre de rematar coas políticas erráticas e actuar con decisión e firmeza para reivindicar a riqueza do patrimonio lingüístico galego, evitando a desintegración da nosa identidade coma pobo.

17/05/2018

Videopoemas de Rosalía e Manuel María

Redacción. -

A Casa-Museo Manuel María acolle este sábado, día 19, ás 11,30 a fase final dasegunda edición do Concurso de videopoemas sobre composicións poéticas de Rosalía e Manuel María.

O certame destinado a mozas e mozos da ESO, Bacharelato, Ciclos Formativos e Ensinanzas Artísticas ten como finalidade a potenciación da creatividade artística, a través da conxunción da palabra, o son e a imaxe, e o coñecemento e difusión da obra destes vultos da literatura galega. Nesta edición contou con participantes de centros educativos de Vigo, Becerreá, Lugo, Dodro, Verín, Castro Caldelas, Burela, Rianxo, Quiroga, Fene, Portas, Betanzos, Porriño, Narón e Bueu.

Os 17 videopoemas seleccionados polo xurado para pasaren a fase final que se celebra este sábado en Outeiro de Rei son:

-Lúa descolorida, de Xiana Collazo Rial (CPI Eusebio Lorenzo Baleirón de Dodro)
-Rosalía vive en nós, de Paula Álvarez, Esther López, Marcos Montaña, Miguel Osorio, Celia Pardo e Nicolás Vilela (IES de Becerreá)
-Galicia, de Camilo López Martínez (CPI Virxe dos Remedios de Castro Caldelas)
-O foguete, de Óscar Lagares e Samuel Román (IES Francisco Aguiar de Betanzos)
-Mais vé que o meu corazón, de María Corral e Iara Obelar (IES Francisco Aguiar de Betanzos)
-Negra sombra, de Antía Outeiral, Antía Rodríguez, Antía Caamaño e Sara Tubío Rial (IES Félix Muriel de Rianxo)
-Pobre Galicia, de Carla Raño Romero, Carla Pedrouzo Castro e Diego Rey Franco (IES Félix Muriel de Rianxo)
-Alborada, de Gabriel Otero López (IES Perdouro de Burela)
-O mar, de Laura Fernández Galán (IES Perdouro de Burela)
-A xustiza pola man, de Laureano Figueira Tembra e Noa Piñeiro Caamaño (IES Félix Muriel de Rianxo)
-Has de cantar meniña gaiteira, de Adriana Caldas Lorenzo (CPI Domingo Fontán de Portas)
-A xustiza pola man, alumnado terceiro da ESO (Colexio San Fernando de Vigo)
-A xustiza pola man, de Irene Fernández Romero, Helena Ordóñez Sampedro e María Lorenzo Rubio (IES Félix Muriel de Rianxo)
-Negra sombra, de Sara Casanova Martínez (IES de Quiroga)
-Amores cativos, de Alba Rocha López e Micaela López Galeano (IES A Xunqueira de Fene)
-Cando a luniña aparece, de Iria Castro Yáñez e Ana Manso Fernández (IES Xesús Taboada Chivite de Verín)
-Tecín soia a miña tea, de Alba Rodríguez González, Paula Martínez Lorenzo, Helena Pousada Godás, María Elisa Álvarez Bravo, Sara Portela Ruiz e Juan Gallego Otero (IES Xesús Taboada Chivite de Verín) 

O xurado emitirá, ao final das proxeccións, o ditame dos dous mellores videopoemas desta segunda edición. Durante o transcurso do evento, aberto ao público, o ilusionista, natural de Outeiro de Rei, David Méndez ofrecerá aos asistentes un espectáculo de maxia.

A Casa-Museo Manuel María abre este xoves, Día das Letras Galegas

A Casa-Museo Manuel María abre este xoves, Día das Letras Galegas, en horario de 11 a 14 e de 16.30 a 19.30. Desta maneira quen se aproxime, alén de visitala e coñecer a persoa e obra de Manuel María, poderá encontrar entre os seus expositores unha primeira edición do poemario d’Os soños na gaiola, que este ano cumpre 50 anos, con ilustracións de Reimundo Patiño, alén dun manuscrito orixinal deste poemario.

16/05/2018

Gala do libro galego 2018

Redacción .- 

Máis de 60 finalistas compiten nas 14 categorías da III Gala do Libro Galego, que se celebra o vindeiro sábado 19 de maio no Teatro Principal de Santiago de Compostela.  

A Federación de Librarías de Galicia, a Asociación Galega de Editoras (AGE) e a Asociación de Escritores e Escritoras en Lingua Galega (AELG), co apoio da Consellería de Cultura e Educación, presentan unha iniciativa que recoñece a excelencia do traballo literario realizado no ámbito editorial durante o ano 2017 e que, nesta edición, por vez primeira, premia tamén traxectorias profesionais.

Para o secretario xeral de Cultura, Anxo Lorenzo, a gala vaise consolidando como un espazo para “poñer en valor a produción literaria máis recente e, ao mesmo tempo, facer visible un sector que é un piar imprescindible da nosa cultura, fundamental para o noso desenvolvemento social e tamén económico”. Lorenzo participou esta mañá na rolda de prensa de presentación da gala, onde os promotores da iniciativa deron a coñecer os detalles da nova edición. O Concello de Santiago de Compostela e a Deputación da Coruña tamén colaboran coa iniciativa.  

“O libro e a lectura son instrumentos indispensables para a transmisión da cultura e para o desenvolvemento da nosa identidade como pobo”, continuou Anxo Lorenzo, que puxo en valor a suma de esforzos por parte das principais entidades do sector e das administracións públicas de Galicia para levar a cabo a iniciativa. 

Propostas desde as bases

“Os galardóns que se van entregar o vindeiro sábado son a mellor mostra de que as cousas se están facendo ben no sector do libro en Galicia”, afirmou o secretario xeral de Cultura. “É -concluíu- unha boa oportunidade para difundir a industria do libro galego fóra dos seus espazos habituais e favorecer o interese da sociedade galega polos premiados”.

Son as bases asociativas da Federación de Librarías, a AGE e a AELG as que propoñen aos premiados e despois un xurado externo fai unha preselección da que saen os finalistas. Os 14 galardoados coñeceranse no transcurso da gala. 

Finalistas

A Gala do Libro Galego inclúe nesta edición dous bloques diferenciados, o primeiro para obras editadas no 2017, que engloba as categorías de ensaio e investigación, divulgación, narrativa, infantil, xuvenil, libro ilustrado, libro de banda deseñada, iniciativa bibliográfica, tradución, poesía, teatro e libro mellor editado. No bloque de premios ás traxectorias, as categorías son iniciativa cultural ou de fomento da lectura, proxecto literario na rede e xornalismo cultural. 

Xosé Luís Axeitos, Matilde Felpeto, Marcos Calveiro, Ledicia Costas, María Reimóndez, David Pintor, Berta Cáccamo, Xaquín Marín, Elías Portela, Lupe Gómez, Ana Romaní, Chévere, Kalandraka, Viñetas desde o Atlántico ou Criticalia son algúns dos autores, artistas, xornalistas e proxectos candidatos aos galardóns da III Gala do Libro Galego. 

14/05/2018

V Ruta Cultural do Iescha

Redacción. -

Por quinto ano consecutivo, e segundo o acordado na última Asemblea Xeral, o Instituto de Estudos Chairegos organiza a V Ruta Cultural, prevista para o domingo, 20 de maio de 2018, á cidade de A CORUÑA, onde se levará a cabo un PROGRAMA dividido en dúas sesións, matutina e vespertina.

Nesta ocasión, temos a sorte de poder contar coa compañía e coas explicacións do arqueólogo Felipe Senén.

PROGRAMA
A saída de Vilalba, dende a casa da Cultura, producirase ás 9:30 horas.
Unha vez na Coruña, entre outras posibilidades, visitaremos o Museo de Belas Artes, na Rúa Zalaeta.

O Museo de Belas Artes da Coruña é un lugar con vitalidade, onde se produce o encontro cidadán. Onde, dun xeito lúdico, trátase de facilitar o diálogo entre as belas artes e as outras disciplinas artísticas. Onde se procura fomentar o desenvolvemento dun lecer proveitoso e responsable.

Por todo isto, a realización de actividades é un dos principais obxectivos que impulsan e dan sentido ao museo: visitas para escolas, obradoiros de gravado, cursos de arte e de museos, concertos, visitas guiadas, cine, actividades para familias, contacontos, conferencias, xornadas divulgativas e científicas, teatro, obradoiros de verán e outras actividades que converten o museo nun centro vivo de difusión e producción cultural.

Realizaremos tamén percorrido polas principais rúas da Cidade Vella.

A Cidade Vella da Coruña correspóndese co primitivo asentamento urbano e está declarada Monumento histórico-artístico. No seu interior están a maior parte dos edificios históricos, e as súas rúas conservan aínda o seu antigo trazado, así como un gran número de casas de porte antigo. Foi declarada conxunto histórico-artístico polo decreto 29/1984 do 29 de maio e o proceso de peonalización comezou en agosto de 2014.

Daremos un paseo polo Monte de San Pedro, e contemplaremos as fermosas vistas que desde alí se divisan.

O Monte de San Pedro é un lugar da parroquia de Visma no concello da Coruña. Dende 1933[2] albergou unha batería de costa do exército, pero tralo abandono da mesma en 1996, o lugar foi convertido nun parque, aínda que se conservaron moitos elementos da antiga instalación militar, coma os canóns, algúns deles antiaéreos.

Entre as dúas sesións, terá lugar a comida no Restaurante “A PENEIRA” (Av. Calvo Sotelo, 18, 15004 La Coruña-Teléfono: 981 26 07 12).

A cuota que haberá que pagar será de 25 € por adulto (os nenos, 5 €) que inclúe a comida e o autobús.

Os/as interesados/as poden apuntarse ata o mércores, 16 de maio –como data tope improrrogable- ben enviando unha mensaxe á conta de correo electrónico do Iescha, estudoschairegos@gmail.com, ou ben contactando persoalmente ou por teléfono con calquera membro da súa Xunta Directiva.

09/05/2018

Valorizar a nosa lírica tradicional

Redacción. -

“Como valorizarmos a lírica tradicional galega” será o título da conferencia que desenvolverá o profesor de Filoloxía Galega da UdC, Xosé Manuel Sánchez Rei, este sábado, día 12 de maio, ás 20 hrs na Casa-Museo Manuel María e na que presentará un traballo recentemente publicado “Cantar na Coruña. Cancioneiro coruñés dos séculos XVIII e XIX”

A publicación contén máis de catrocentos cantares tradicionais galegos, que veñen precedidos dun estudo introdutorio para os situar cultural, histórica e lingüísticamente. Estes textos, alén de daren a coñecer unha parte do rico patrimonio inmaterial do país, xurdido e transmitido co pasar de xeracións, servirán para achegarmos os modos de vida das galegas e galegos da época, mais tamén para coñecermos máis un pouco sobre o estado da lingua naquela altura e, igualmente, para recuperarmos desde a actualidade unha forma de manifestación artístico-literaria e de lecer de tanta raizame na Galiza.

Ao final do acto terá lugar unha actuación dos magníficos gaiteiros, residentes no Concello de Outeiro de Rei, Pepe Vaamonde e Uxío Vaamonde Murias.

V Carreira Camiño das Letras

Redacción. -

A V Carreira Camiño das Letras volverá unir o famoso Pico Sacro coa Cidade da Cultura de Galicia o vindeiro 17 de maio, Día das Letras Galegas, dedicado a María Victoria Moreno. A nova edición da Carreira Camiño das Letras abrirase cunha proba absoluta desde o Pico Sacro, seguindo a Ruta da Prata, ata a Cidade da Cultura e cun circuíto para as categorías de menores nos exteriores do Gaiás. A iniciativa, promovida por Xurdir, coa colaboración da Consellería de Cultura e Educación, quere convidar a toda a cidadanía a celebrar as Letras Galegas desde o ámbito deportivo poñendo en valor o Camiño de Santiago.

O secretario xeral de Cultura incidiu na satisfacción do Goberno galego por poder colaborar coas principais iniciativas que se desenvolven arredor do 17 de maio e, concretamente, de apoiar, un ano máis, a Carreira Camiño das Letras, que une deporte, patrimonio cultural e lingua co obxectivo común de fomentar a práctica deportiva ao aire libre pola ruta xacobea e con María Victoria Moreno como referente.

Pola súa banda, o secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García, sinalou “a importancia de celebrar o 17 de maio e de poñer en valor a lingua galega desde diferentes ámbitos para reforzar a transversalidade do idioma e a súa presenza en todo tipo de iniciativas”, ademais de recordar “que o ámbito do deporte é un dos prioritarios no novo Plan de dinamización da lingua galega na mocidade que está a preparar a Xunta, polo que animamos a todos os mozos e mozas a participar neste Día das Letras Galegas”.

Participaron na presentación da nova cita, canda os secretarios xerais, o delegado territorial da Xunta de Galicia na Coruña, Ovidio Rodeiro; a responsable de Xurdir, Carmen Vázquez; o alcalde de Boqueixón, Manuel F. Munín; a directora de Acción Cultural da Cidade da Cultura, María Pereira; a deportista Esther Pedrosa; o actor e presentador Roberto Vilar, padriño da carreira; o presidente da Federación Galega de Atletismo, Isidoro Hornillos; e a concelleira de Mocidade, Deportes e Benestar Animal do Concello de Santiago de Compostela, Noa Morales.

Participación aberta en www.carreirasgalegas.com

As inscricións están xa abertas ata o 14 de maio no web www.carreirasgalegas.com. Todas as persoas participantes que finalicen a proba de adultos e de menores recibirán como agasallo un libro e mais o diploma Camiño das Letras. A rapazada recibirá tamén unha medalla conmemorativa da carreira.

A entrega de premios aos gañadores realizarase ao remate das probas. Recibirán como premio: os 3 primeiros clasificados (en mulleres e homes) da proba absoluta, un trofeo deseñado especialmente para a proba e un lote de libros; os tres primeiros clasificados das categorías de pitufo a máster recibirán un lote de libros; e o centro escolar e o club que máis alumnado achegue á proba recibirá un trofeo e un lote de libros.

Programación especial arredor de María Victoria Moreno

Durante este ano, no que a Real Academia Galega lle dedica o 17 de maio a María Victoria Moreno, as Letras Galegas e as iniciativas de difusión da vida e da obra da autora teñen un destacado protagonismo na axenda cultural de Galicia.

Para apoiar o coñecemento e valoración social dunha das autoras de referencia da narrativa infantil e xuvenil, a Xunta de Galicia deseñou un amplo programa de actuacións, en colaboración coa súa familia e coas principais institucións culturais de Galicia, entre as que destaca a exposición itinerante María Victoria Moreno. Paisaxes e personaxes, que fai parada na Biblioteca Pública de Santiago Ánxel Casal ata hoxe 9 de maio

Día Mundial da Cruz Vermella

Redacción. -

A raíña Letizia presidirá o martes 8 de maio en Santiago de Compostela o acto central da celebración do Día Mundial da Cruz Vermella e da Media Lúa Vermella en España.

O acto terá lugar no Palacio de Congresos de Santiago de Compostela e contará tamén coa presenza do presidente de Cruz Vermella Española, así como de personalidades públicas e representantes da organización humanitaria.

Cruz Vermella celebra un ano máis o seu Día Mundial, nesta ocasión baixo a lema 'Comprometidos coas persoas e o medio ambiente'.

A Banda de Gaitas da Provincia de Pontevedra será a encargada de pechar o acto,  40 compoñentes desprazásense desde a Provincia para pór o broche final á Gala.

08/05/2018

María Victoria Moreno

Redacción. -

O Día das Letras Galegas 2018 está xa cada vez máis próximo. A homenaxeada este ano é a escritora e profesora María Victoria Moreno, un dos faros da literatura infantil e xuvenil galega e unha figura comprometida coa lingua e coa cultura de noso.

Para impulsar esta homenaxe, a Xunta de Galicia, a Real Academia Galega, o Consello da Cultura Galega e a CRTV, en colaboración da familia da autora, promoven unha programación especial de iniciativas diversas por todo o territorio, co fin de dar a coñecer e de poñer en valor a obra de María Victoria Moreno.

A programación especial inclúe varias exposicións, entre as que destaca a mostra itinerante María Victoria Moreno. Paisaxes e personaxes, comisariada por David Pintor e que está concibida como unha galería de retratos de personaxes e paisaxes da escritora; ademais de concursos, festivais, eventos deportivos, proxectos audiovisuais, edicións conmemorativas e actividades musicais, entre outras.

Ademais de todas estas actividades, na rede tamén será posible consultar recursos específicos sobre María Victoria Moreno e aprender sobre a autora, en sitios como o portal de Bibliotecas Escolares de Galicia, os webs da RAG e da CRTVG ou o Portal das Palabras.

A Axenda de Cultura de Galicia irá dando conta das principais actividades, para facer das Letras Galegas unha celebración de todas e todos!

07/05/2018

João Louro en Didac

Redacción. -

O vindeiro sábado 5 de maio o artista portugués João Louro inaugura a exposición Silence Will Save Us, un conxunto de traballos inéditos que o artista realizou ex profeso para esta mostra na Fundación DIDAC. João Louro naceu en 1963 en Lisboa, onde vive e traballa. Estudou Arquitectura na Facultade de Arquitectura de Lisboa e Pintura na Escola Ar.Co., e o seu traballo engloba pintura, escultura, fotografía e vídeo.

O traballo de João Louro descende da arte minimal e conceptual, cunha atención especial polas vangardas de principios do século XX. O seu traballo traza unha topografía do tempo, con referencias personais pero, sobre todo, xeneracionais. Emprega como fonte recorrente a linguaxe, a palabra escrita, e busca facer unha revisión da historia da imaxe na cultura contemporánea, a partir dun conxunto de representacións e símbolos do universo visual colectivo.

No ano 2005, participou na exposición A Experiência da Arte, na 51ª Bienal de Venecia, comisariada por María de Corral. En 2005, integrou o proxecto Insite 05 – Art Practices in Public Domain, en San Diego (EUA)/Tijuana (México). Do seu amplo currículo de exposicións individuais en Portugal e no estranxeiro destacan Runaway Car Crashed #2, no Museu de Serralves (1999); La Pensée et L’Erreur, na Fundació Joan Miró (2000); Blind Runner, no Centro Cultural de Belém (2004/2005); My Dark Places no MACRO – Museo de Arte Contemporánea de Roma (2010) e Smuggling, no Museo de Arte Contemporánea de Elvas (2015). No ano 2015, foi representante de Portugal na Bienal de Venecia coa exposición I Will Be Your Mirror | Poems and Problems.

Exposición na Fundación DIDAC

Nas obras de Silence Will Save Us, a música vólvese protagonista dalgúns dos seus Blind Walls convertidos nesta ocasión en Blind Music. Sentir unha sinfonía de Haydn ou unha peza de piano de Schönberg resoar nas nosas cabezas a través dunha mínima lectura do seu título sobre un fondo negro, preséntase como unha posibilidade para aqueles coñecedores da historia da música. Na obra de João Louro, o feito cultural dimensionase como construción que organiza a convivencia e a historia das civilizacións e como super estrutura que do mesmo xeito que anunciaba o estructuralismo francés, sobrevoa e compartimenta o noso coñecemento.

Xunto ás Blind Music, Louro tráenos os Score, apropiacións da imaxe de portada de vellas partituras da casa da música alemana Edition Peters, fundada a principios do século XIX polo compositor Franz Anton Hoffmeister e o organista Ambrosius Kühnel en Leipzig e que contaría no seu catálogo con obras de Schönberg, Ligeti ou Debussy entre outros autores. Para completar, a imaxe da partitura do famoso Yesterday de The Beatles o da Aquarela do Brasil de Ary Barroso dan vida a unha exposición na que o poder da imaxe, a recorrencia á linguaxe musical e a súa presenza clara a través da enunciación da palabra ou da imaxe da partitura musical, lévannos a introducirnos de cheo no universo de João Louro.

O seu traballo forma parte de innumerables coleccións públicas e privadas, entre elas a Fundación ARCO (Madrid), Margulies Collection  (Miami), Jumex Fundación (México), MACRO Museo d’Arte Contemporanea (Roma), Museu de Arte do Rio (Rio de Janeiro), Museum of Contemporary Art San Diego (San Diego), Banco de España (Madrid), Fundação de Serralves (Porto), Colecção BES (Lisboa), Colecção António Cachola (Elvas), Fundação Calouste Gulbenkian (Lisboa), Fundação EDP (Lisboa), Fundaçión RAC (Pontevedra).

04/05/2018

Baldo Pestana na Cidade da Cultura

Redacción. -

O conselleiro de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria, Román Rodríguez González, e o director de Instituto Cervantes, Juan Manuel Bonet, inauguraron o 30 de abril na Cidade da Cultura de Galicia Baldomero Pestana, a verdade entre as mans, exposición que ambas institucións organizan de xeito conxunto para recuperar e pór en valor a obra do fotógrafo galego (Castroverde, Lugo. 1917-2015), descoñecido para o gran público, pero un referente da imaxe na segunda metade do século XX.

A mostra sobre Baldomero Pestana chega ao Museo Centro Gaiás, tras recibir máis de 10.000 visitas durante os seus dous meses (desde o 15 de febreiro ao 8 de abril) na sede en Madrid do Instituto Cervantes. O proxecto está comisariado polo escritor Juan Bonilla e a galega Chus Villar, que estivo presente na inauguración, xunto aos familiares de Pestana, Antonio Polín Pérez e Carmen Rico Coira, responsables dos fondos de máis 17.000 negativos e obxectos persoais como documentos, cartas e cámaras de fotos que tamén se amosan na exposición.

Román Rodríguez subliñou a transcendencia deste proxecto para “pór en valor e difundir” a obra de Baldomero Pestana e para rescatar a un “mestre da cámara, descoñecido para o gran público” como o foron no seu momento, segundo lembrou, José Suárez o Virxilio Viéitez. “Descoñecidos egrexios que debemos tratar de recuperar e situar no lugar que merecen para salvagardar todas as luces do noso legado como pobo”, reivindicou o conselleiro.

De igual xeito, erixiu esta exposición como a “máis completa” realizada ata o momento sobre Pestana, na que se exhiben 158 fotografías, imaxes de denuncia social e retratos cos que inmortalizou a grandes escritores e intelectuais da literatura iberoamericana como Pablo Neruda, García Márquez, Vargas Llosa, Blanca Varela ou Norah Lange e tamén artistas como Dizzy Gillespie ou Man Ray.

Saldar unha débeda pendente

Pola súa banda, Juan Manuel Bonet ratificou o “interese compartido” coa Cidade da Cultura de “recuperar” a obra dunha “figura central” na galería dos fotógrafos hispanoamericanos do século XX e incidiu en que, con esta exposición, “sáldase unha débeda pendente” cun retratista “excepcional” cunha luz “vermeerina” na súas composicións. Ademais, enxalzou o seu “magnífico” labor como como fotógrafo social, á vez que salientou a súa capacidade de “atrapar” nos seus negativos “a alma” de cidades como Buenos Aires, Lima ou París.

“Agardo que esta exposición se converta no retrato definitivo que fixe na nosa memoria a verdade do seu talento de galego universal”, reclamou Bonet, quen rematou a súa intervención amosando o compromiso do Instituto Cervantes para dar a coñecer dentro e fóra de España a obra de Pestana, xa que a vindeira parada desta mostra —tras a súa clausura o 2 de setembro na Cidade da Cultura— será en París, cidade que o marcou persoal e laboralmente.

Finalmente, a comisaria da exposición, Chus Villar, chamou a atención non só sobre a “calidade artística” das fotografías, senón tamén sobre a “extraordinaria biografía” dun galego que percorreu o mundo cunha “ollada sensible e intuitiva, de admiración, de humildade e de interese polo detalle, por riba da procura do espectáculo”.

Peza audiovisual

Precisamente para achegarse á vida e ao universo creativo de Pestana, na exposición exhíbese unha peza creada ex profeso e extraída do documental ‘A imaxe reb/veleda’, produción dirixida por Andrea Vázquez García, producida por Miramemira e que se gravou durante os últimos anos de vida do fotógrafo, despois do seu regreso a Galicia.

Este mostra enmárcase nos proxectos expositivos da Cidade da Cultura para recuperar e pór en valor artistas galegos cunha gran calidade e cun importante recoñecemento no seu tempo e que foron inxustamente esquecidos, como é o caso de José Suárez (Allariz, 1902 – A Guarda, 1974). Precisamente, José Suárez. Uns ollos vivos que pensan remata a súa itinerancia este ano no Museo de Belas Artes da Coruña, tras a súa inauguración en 2015 no Museo Centro Gaiás e tras percorrer Madrid, Bos Aires, Montevideo, París, Toquio, Nova Delhi e Salamanca.

Deseño da montaxe e programa de actividades

O deseño da montaxe da exposición corre a cargo da Oficina Técnica da Fundación Cidade da Cultura que baseou a súa proposta na cinta/banda de Moebius e ofrece un percorrido circular ao visitante coa idea de reflectir o periplo vital de Baldomero Pestana: saída de Galicia, de cativo, e volta xa na vellez, tras percorrer Arxentina, Perú e Francia.

A exposición complétase cun catálogo bilingüe de 322 páxinas cunha tirada de 1000 exemplares, cuxo deseño correu a cargo de NUMAX, e cun programa amplo de actividades co fin de rescatar e pór en valor este fotógrafo e a súa obra, aos que se lle suma as visitas comentadas, e de balde. Toda esta información pode consultarse na páxina web da Cidade da Cultura de Galicia: www.cidadedacultura.gal.

03/05/2018

Observación de reptiles

Redacción. -

O día 12 de maio terá lugar a Xornada de observación de anfibios e réptiles, de 10:00 a 18:00 e guiada por Martiño Cabana (AGCT-Universidade da Coruña) e saíremos desde a Casa das Insuas (Rábade). Nesta actividade preténdese achegar ós participantes á biodiversidade de anfibios e reptis existente na Reserva da Biosfera de Terras do Miño, visitando algúns dos lugares máis interesantes da zona e disfrutando da observación das diferentes especies que poboan as nosas charcas, lagoas e carballeiras.

Podes obter máis información ou inscribirse na páxina web da AGCThttp://www.custodiadoterritorio.org/actividades, no correo custodiadoterritorio@gmail.com ou no teléfono 630-94.82.93 (Martiño) a través do WhatsApp ou vía telefónica.

Cándido Pazó na Casa Museo Manuel María

Redacción.- 

O auditorio da Casa-Museo Manuel María, dentro da súa programación cultural, acolle este sábado, 5 de maio, o autor, director teatral, actor e narrador oral, Cándido Pazo. Este levará a cabo, ás 20.00 hrs, en Outeiro de Rei, unha sesión de historias e contos inspirada en textos e debuxos de Castelao.

Que comerá o rei?, é un espectáculo en que Cándido Pazó, coa palabra como única ferramenta, procura o humor agudo e tenro, a expresión sinxela e sutil e o trazo delicado e potente do xenial artista e político galego.

As entradas para ver a Cándido Pazó, e o seu espectáculo Que comerá o rei?, teñen un prezo de 5 euros, e pódense reservar por anticipado a través do teléfono 698 177 621 ou do correo electrónico contacto@casamuseomanuelmaria.gal.

A Casa-Museo estará aberta o 1 de maio e neste mes comeza o novo horario de verán

A Casa-Museo Manuel María estará aberta para as persoas que a queiran visitar este martes día 1 de maio. Neste mesmo mes comeza o horario de verán que se prolongará até o 30 de setembro inclusive. Así todos os sábados, domingos e festivos, salvo o 25 de xullo, a Casa-Museo permanecerá aberta en horario de 11 a 14 hrs e de 16.30 a 19.30.

30/04/2018

Visitas exprés aos museos de Lugo

Redacción. -

 Visitas breves e guiadas, cun percorrido temático acoutado por diferentes salas e dependencias de cada museo para coñecer aspectos concretos da nosa historia ou a obra de artistas de referencia.

Como norma xeral, este programa temático (agás outra indicación na proposta concreta) desenvólvese entre o 1 de maio e o 30 de xuño de 2018. A duración aproximada de cada sesión, 30 minutos.

 Museo Provincial de Lugo

»Visitas express temáticas

Estas visitas realizaranse  todos os días ás 12:00h. e, agás domingos e festivos, ás 19:30h.

As persoas interesadas deberán presentarse na recepción do museo 5 minutos antes da hora de inicio. O número máximo de persoas por visita será de 15 e en caso de asistiren menores de idade deben ir na compaña dunha persoa adulta.

Tema 1: O mundo castrexo-romano no MPLugo

En xuño celebramos o “Arde Lucus” así que desde o 1 de maio ata o 30 de xuño ímonos achegar ao mundo castrexo-romano

Todos os días, polas mañás, ás 12:00h. Duración aproximada: 30’

Luns: Que sabemos da cultura dos castros e dos castrexos romanizados!

Martes: “Paulo Fabio Máximo. Legat Caesaris” A fundación de Lucus Augusti

Mércores: Lucus Augusti. Un campamento e unha cidade amurallada

Xoves: Aras, estelas, relevos e placas funerarias. Ritos mortuorios en Lucus Augusti

Venres: Mosaicos e esculturas romanas

Sábados: Numismática: ases, sextercios, denarios… e outras moedas

Domingos: Divindades indíxenas e romanas en Lucus Augusti

Tema 2: Museos hiperconectados: Enfoques novos, Públicos novos

O 18 de maio celebraremos, como cada ano, o Día Internacional dos Museos, nesta ocasión baixo o lema“Museos hiperconectados: Enfoques novos, Públicos novos”. Con esta proposta convidámoste a ‘conectar’ coas coleccións que alberga o MPLugo.

Todos os días, desde o 1 de maio ata o 30 de xuño polas tardes, ás 19:30h. Duración aproximada: 30’

Luns: Colección Xoán Anllo. Arte Africana

Martes: Sala Sargadelos

Mércores: Hiperconectamos coa exposición ‘De Picasso a Kapoor’ (do 2 de maio ao 20 de xuño).

Xoves: Gravados e debuxos no MPLugo

Venres: Conectamos coa exposición ‘Seoane’ (Sala Pazo de San Marcos: do 19 de abril ao 30 de xuño)

Sábados: Hiperconectamos coa exposición ‘De Picasso a Kapoor’ (do 2 de maio ao 20 de xuño).

Domingos: Conectamos coa exposición ‘Roberto González’ (MPLugo: a partir do 7 de xuño).

Museo Fortaleza San Paio de Narla

»Visitas express temáticas

Todos os días, ás 13:00h. e ás 18:00h., agás os luns.

As persoas interesadas deberán presentarse na recepción do museo 5 minutos antes da hora de inicio. O número máximo de persoas por visita será de 15 e en caso de asistiren menores de idade deben ir na compaña dunha persoa adulta.

Martes: Activando as lapas da creatividade. 

Mércores: Mergullando nos oficios tradicionais galegos.

Xoves: O liño, da terra ao museo.

Venres: As pegadas do Renacemento en San Paio de Narla.

Sábados: A calor do fogar na Idade Media: o braseiro.

Domingos: O escrito e a palabra na Idade Media.

 Museo Provincial do Mar

»Visitas express temáticas: Refachos da memoria

Todos os días, ás 13:00h. e ás 18:00h, agás os luns.

As persoas interesadas deberán presentarse na recepción do museo 5 minutos antes da hora de inicio. O número máximo de persoas por visita será de 15 e en caso de asistiren menores de idade deben ir na compaña dunha persoa adulta.

Martes: A todo trapo

Os diversos tipos de velas que van xurdindo ó longo da historia da navegación, irán dando paso á aparición de novas tipoloxías de barcos, máis rápidos, máis manexables, máis seguros, dándolle a os navegantes un maior control sobre do indomable vento.

De seguro que resulta apaixonante recoñecer os paus dun barco e diferenciar unha vela latina dunha cadra.

Mércores: Os facedores de barcos, unha especia en extinción

Votaremos a vista atrás, cara ós carpinteiros de ribeira, artistas da madeira, que durante séculos, coas súas mans encargáronse de crear artefactos capaces de sucar os mares e aguantar os seus bravos embates, pero que coa aparición de novas técnicas e novos materiais, están en serio perigo de extinción.

Xoves: A ruta das estrelas

Dende a noite dos tempos a humanidade sentiuse atraída  polos puntos de luz que compoñían caprichosas formas no escuro ceo, e despois de moito e moito observar, descubriron que eran os mellores faros, os mellores mapas para guialos nas súas singraduras, dando paso así a navegación astronómica e ao xurdimento de instrumentos de navegación tan apaixonantes coma o sextante.

Venres: Máis madeira

A aparición da máquina a vapor supuxo o principio da fin da navegación a vela, dándolle ós navegantes unha maior independencia ante os caprichos do deus Eolo.

Xa que no Museo do Mar temos o privilexio de contar cunha máquina a vapor aínda en activo, non nos podemos resistir a coller nas mans a aceiteira e pola andar para estudar o seu funcionamento

Sábados: A balea dentada

Navegando tras da estela de Moby Dick, descubriremos cales son as diferencias entre as baleas dentadas e as baleas barbadas, desfrutando da magnífica colección de mandíbulas de balea e dentes de cachalote coa que contamos no Museo do Mar.

Domingos: A balea, o porco do mar

Apetécevos facer un breve e sorprendente percorrido polos múltiples e curiosos usos que tiveron as diversas partes e produtos obtidos destes xigantescos cetáceos.

Asegurámosvos que vos quedaredes sorprendidos ao descubrir algún deles.

 useo Pazo de Tor

»Visitas express temáticas

De martes a venres, ás 10:30h.

As persoas interesadas deberán presentarse na recepción do museo 5 minutos antes da hora de inicio. O número máximo de persoas por visita será de 15 e en caso de asistiren menores de idade deben ir na compaña dunha persoa adulta.

Martes: Viaxar, exhibirse, moverse no cotiá no século XIX.

Mércores: O descanso, as camas de xergón de lá.

Xoves: A música que nos leva e nos trae do século XVIII ao XX.

Venres: A capela de Tor. Castinande, artista aínda descoñecido do século XX.

 

Museo Provincial de Lugo: 982 24 23 00 / 982 24 21 12 

Museo Fortaleza San Paio de Narla: 982 37 51 56

sanpaiodenarla@museolugo.org

Museo Provincial do Mar: 982 59 45 72

museodomar@museolugo.org

Museo Pazo de Tor: 982 16 55 34

pazodetor@museolugo.org
Xerencia da Rede Museística: 699 836 883

xerencia-redemuseos@deputacionlugo.org

29/04/2018

Adiante.gal

Redacción.-

Nace adiante.gal, un xornal cooperativo en galego que busca outra maneira de contar o país desde un xornalismo lento e teimudo.

Adiante.gal é un xornal de entrevistas, opinións, reportaxes e análises impulsado por Adiante S. Coop Galega, unha cooperativa de traballo asociado constituída por tres socias e aberta a novas achegas desde este mesmo luns, 30 de abril.

Adiante.gal proponse informar desde a reflexión e o rigor, tomándose o tempo preciso para elaborar cada unha das historias, e desde unha pluralidade de voces na que cada colaboradora e colaborador ten o seu punto de vista.

Adiante.gal quere ser tamén unha plataforma na que as lectoras e os envolvendo ferramentas para elo.

Adiante.gal financiarase coas achegas das socias traballadoras e das socias 
promotoras, e cos recursos xerados a través apoio do apoio dos subscritores.

Contacto: ximenagonzalez@adiante.gal
redacción@adiante.gal
adiante.gal 
www.facebook.com/adiante.gal/
www.instagram.com/adiante.gal/
@adiante_gal

Cenlitrosmetrocadrado

Redacción. -

O estudio de deseño e comunicación Cenlitrosmetrocadrado conversa con Iago Pazos e David Barro na clausura de Exenta. Equipamento para creadores na sede da Fundación DIDAC en Santiago de Compostela.

Co gallo da clausura da exposición Exenta. Equipamento para creadores, inaugurada o pasado 18 de abril na Fundación DIDAC, o próximo luns 30 ás 19:30h terá lugar unha conversa entre Cenlitrosmetrocadrado, Iago Pazos e David Barro en DIDAC.

Exenta é o equipamento para acubillo de creativos que Cenlitrosmetrocadrado pensou para Cuarto Pexigo. Trátase dunha familia de mobiliario polivalente, capaz de resolver cun mínimo número de elementos, necesidades propias dun ámbito máis doméstico, así como outras relativas ao traballo. O feito de estar integrada por pezas exentas facilita a distribución no espazo con independencia da súa forma, que xunto coa posibilidade de poderse desmontar e pregar para o transporte e almacenamento, fai deExenta unha solución moi versátil.

 

28/04/2018

Mondoñedo é poesía 2018

Redacción.-

Mondoñedo é poesía chega este ano á súa 5ª edición convocando para o vindeiro 1 de maio en Mondoñedo (Capital galega da poesía) a aqueles e aquelas que aman a poesía dita, recitada, cantada, musicada ou visual.

Esta actividade enmárcase, como sempre, dentro da programación das tradicionais Feiras e Festas das Quendas que se celebran desde 1541 (hai xa 477 anos) en Mondoñedo.

Celebramos esta quinta edición, amais de cos tradicionais recitais na rúa e no Auditorio Pascual Veiga, cunha homenaxe aos 200 anos da chamada Escola Poética do Seminario e coa edición do libro “Mondoñedo é poesía 2014-2018”.

A isto hai que engadir outras dúas novidades importantes: a participación no recital por primeira vez dun poeta foráneo , o berciano Juan Carlos Mestre, e o recitado dun poema desde… (con conexión en vivo e en directo, agás contratempos técnicos) a cidade galesa de Bangor. Alí estará Lorena Souto (1º Premio Leiras Pulpeiro 2017).

O cartel oficial deste ano é da autoría do grande artista, Fillo Predilecto de Mondoñedo, Xosé Vizoso.

 

RECITAL na RÚA

17:00h.-Praza do Seminario

Homenaxe á Escola Poética do Seminario

Breve acto de homenaxe aos 200 anos da Escola Poética do Seminario (EPS) e de reivindicación para que a RAG lle dedique sen tardanza o Día das Letras Galegas.

Interveñen: Félix Villares Mouteira, principal estudoso da obra poética en galego dos poetas membros da EPS e autor do libro “Un alpendre de sombra e de luar”; Miguel Lustres, poeta pertencente á EPS, así como alumnado do CEIP Álvaro Cunqueiro e membros da Rondalla O Pallarego que darán a coñecer poemas inéditos dalgúns poetas adscritos á EPS.

17:30h.-Praza da Catedral (a carón da estatua de Cunqueiro)

Recitan: Moncho Bouzas, Jaime Fernández, e Iria Rivas, Carmen Pavón Souto e Chema Merino, alumnado ou exalumnado do IES San Rosendo.

18:00h.-Praza Jaime Cabot (a carón do Auditorio Pascual Veiga)

Recitan: Mª Belén Senín, Iris Carro, X. Ramón Sánchez Varela, Carme Cociña e Javier F. Rouco.

RECITAL no AUDITORIO PASCUAL VEIGA

18:30h.

No Auditorio Pascual Veiga escoitaremos os versos de Juan Carlos Mestre, Chus Pato (Premio Mondoñedo10-modalidade poesía 2017), Olga Novo, Antón Lopo e Lorena Souto. Ugía Pedreira ofrecerá un espectáculo poético-musical. Proxectarase un vídeo-poema da autoría de Nachok con texto de Eduardo Estévez. A música póñena Rebeca Maseda e Miguel Lustres.A presentación, con guión de Clara Vidal, corre a cargo de  Marina Oural Villapol_MOV

 Agasallos aos asistentes

Ao remate do recital os asistentes serán agasallados con carteis da autoría de Vizoso e sortearanse 150 exemplares da publicación “Mondoñedo é poesía 2014-2018”.

ACTIVIDADES COMPLEMENTARIAS

EDICIÓN LIBRO CONMEMORATIVO:Mondoñedo é poesía 2014-2018

Edita: Asociación As San Lucas

Patrocina: Deputación de Lugo

Reúne en 210 páxinas biografías e poemas dos 91 escritores e músicos que participaron (algúns en máis dunha ocasión) nalgunha das 5 edicións.

Tirada: 600 exemplares.

A ilustración de portada é de Xosé Vizoso. Contén os carteis das edicións precedentes, así como debuxos e detalles gráficos de Bernardino Vidarte, Alicia Puchades, Caxigueiro, Ernesto González Torterolo, Ignacio Castro ‘Nachok’, Antón Caxoto e Vizoso.

TENDAL VIRTUAL: A POESÍA DAS PEQUENAS COUSAS   

Montaxe foto-poética elaborada polo alumnado do IES San Rosendo. Proxectarase na sala de entrada do Auditorio Pascual Veiga e intermitentemente durante o transcurso do recital no salón de actos do Auditorio.

***

Organizan: Asociación As San Lucas e Colectivo Mondoñedo É …

Patrocinan: Secretaría Xeral de Cultura da Xunta de Galicia, Deputación de Lugo e Concello de Mondoñedo.

Colaboran: CEIP Álvaro Cunqueiro, IES San Rosendo, Seminario Santa Catalina e Rondalla O Pallarego.

25/04/2018

Exenta en Didac

Redacción.-

Exenta é o equipamento para acubillo de creativos que Cenlitrosmetrocadrado pensou para cuarto pexigo. Trátase dunha familia de mobiliario polivalente, capaz de resolver cun mínimo número de elementos, necesidades propias dun ámbito máis doméstico, así como outras relativas ao traballo. O feito de estar integrada por pezas exentas facilita a distribución no espazo con independencia da súa forma, que xunto coa posibilidade de poderse desmontar e pregar para o transporte e almacenamento, fai de exenta unha solución moi versátil.

A Fundación DIDAC reforza así o seu compromiso co deseño galego, en correspondencia co seu obxectivo de fomentar e poñer en valor o sector do deseño para a súa definitiva integración como parte indisociable da estratexia empresarial.

O cuarto pexigo é un espazo baleiro, no parque de Belvís, dispoñible para enchelo de cousas ou momentos. Un escenario nú. Un contenedor de historias. Un espazo versátil, efémero, mutante...En construción permanente. www.cuartopexigo.com

Cenlitrosmetrocadrado é un estudo de deseño e comunicación que se constitúe coa intención de ofrecer un deseño de clara orientación humanista, que vaia máis alá da simple función práctica e que atenda tamén funcións de carácter emocional e social. Cunha identidade de marcado carácter atlántico desenvolve proxectos que van desde o gráfico, produto, espazos, ata a coordinación de equipas de traballo en ámbitos creativos.
cenlitrosmetrocadrado.com

Inauguración: o pasado mércores 18 de Abril. 20.00 horas.
Clausura da exposición: luns 30 de Abril. 19.30 horas. Cunha conversa entre Cenlitrosmetrocadrado, Iago Pazos e David Barro. 
Lugar: Fundación DIDAC. Pérez Costanti 12. 15702. Santiago de Compostela 
www.didac.gal


21/04/2018