Lembranza de Xosé Luís García Mato

María Xosé Lamas

Tiña 10 anos. Acababa de chegar a Vilalba. Aínda non tiña amigas, só unhas cantas nenas coñecidas: a Pili e a Paz da Ermitas e a Marola e a Telli, súas curmás, e as nenas de María Mediadora que paseaban nas tardes de lecer en bicicleta pola rúa das Pontes dun extremo ao outro coa adoitada rutina.

Cando comecei a escola na vila, na única e masificada que había, o Colexio Comarcal Mixto de Vilalba –Hoxe Manuel Mato vizoso- fixen as primeiras amizades e, máis que no patio de recreo, no camiño de ida e volta á casa. Alí coñecín a Luz. Fun sabendo que vivía case sempre con súas tías da Ponte,a Pepita e a Carmiña, que eran das poucas persoas eruditas do pobo, e con seu pai que era mestre.

Por súas tías sentía admiración. Cara á tía Carmiña, por estar sempre mergullada nos libros; sabía todo o que había que saber de cada un dos que tiña nos andeis da súa libraría. Daba gusto falar con ela. Deica a tía Pepita, que a vía menos veces, por ser a que tocaba o órgano da igrexa; ourizábanseme os pelos cada vez que lle escoitaba a Tocata e Fuga en Re Menor de Bach.

Foi moito máis tarde cando coñecín a outros membros da familia, agás a Vicente e a Lupe que, por proximidade na idade, tamén tiña coincidido con eles. De Lupe tamén me fixen amiga e foi a través dela por quen coñecín a seu pai, Xosé Luis García Mato, de quen souben que non só era mestre, senón escritor. Nunha ocasión, xa estudando bacharelato, subín até a súa casa e alí estaba o Guedelliñas, nome co que asinaba algunhas das súas colaboracións na prensa e que eu até entón descoñecía, sentado nunha cadeira diante dunha mesa chea de libros e papeis. Lupe presentoume como a súa amiga e díxolle que eu escribía poemas. Por iso comezamos a falar da poesía, da literatura en xeral e da lingua. El dicía que tiña escrito cousas en galego, pero tamén en castelán, mais se lle daban a escoller prefería a nosa lingua á de Castela para expresar o que sentía, pois dicía que el sentía en galego, que o que escribía noutras linguas era unha tradución simultánea que facía o seu cerebro.

Lembro moitas tardes á súa beira. Tardes nas que intercalabamos lectura de poemas con conversas. Ensinoume moita da súa obra de pescuda sobre Vilalba, a súa xeografía física, política ,económica e demográfica, e a súa historia como pobo construído arredor da Torre dos Andrade; todo manuscrito, debuxado e mecanografado por el mesmo e que gardaba coma un tesouro nun cartafol que non adoitaba amosar a miúdo. Cheguei a preguntarlle por que non o editaba; el dicía que acaso algún día o faría.

Unha das últimas tardes, en canto cheguei á súa casa, deume a ler un poema que acababa de escribir. Era Poema pra unha netiña. Agora sei que está datado o dezasete de outubro de 1979, polo que podo tamén datar as miñas lembranzas. Nesa mesma xeira fíxome unha confesión, un segredo que gardo e gardarei sempre. Coido que debeu ser a derradeira vez que o visitei. O curso comezaba e agardábame a Escola de Maxisterio en Lugo. Xa non dispuña de tempo para tertulias coma no verán.

Unha mañá sorprendeume a noticia da súa morte, despois do Nadal,en pleno inverno. Ollando a través dos vidros da fiestra do meu cuarto, chorei até cansar a súa ausencia.

Hoxe teño a súa obra nas miñas mans. Todo o que coñecía e descoñecía do voceiro da Chaira está agora en dous volumes grazas ao esforzo do seu fillo Lis, que loitou contra vento e marea até acadar o seu empeño: ver editada a obra de seu pai. Todos e todas as que o apreciamos, por fin, estamos ledos.

Mais aínda Vilalba lle debe moito e ten que paliar o esquecemento ao que o condenou durante trinta anos. Xa é tempo de velar polos seus fillos, pola xente que tanto se esforzou polo seu pobo sen recibiren en troques máis que indiferenza ao tempo que se gaba do alleo.

19/06/2010

0 comentários :

Danos a túa opinión